Neologismoj en Esperanto
Multaj esperantuloj plendas pri la kreskanta numero de neologismoj en Esperanto. Ili pledas por kristomatia lingvo kiu nur konservus la radikojn zamenhofajn. Bedaŭrinde tio ne eblas simple ĉar la vivo ne restas en zamenhofa epoko. Ne nur novaj inventaĵoj aperas – ankaŭ novaj konceptoj kaj novaj bezonoj. Ĝis nun mi ne legis iun plendon pri la esprimo “elŝuti” dum ofte mi legas plendojn pri vortoj kiel “olda”, “mojosa” kaj “frida”. Sed eĉ kun tiuj novradikoj Esperanto ne eĉ malproksime havas tiom da radikoj kiel la angla aŭ la latinidaj lingvoj. Krome, la plej multaj el la neologismoj ne estas uzataj tiome. Ĉar Esperanto estas vivanta lingvo, slango kaj neologismoj aperos. Homoj serĉos vojon esprimi sin pri aferoj kiujn ili havas en siaj naciaj lingvoj. Kiel diri “gemütlich” aŭ “aloha” en Esperanto? Samkiel naciaj lingvoj, oni fojfoje citos fremdan vorton en eseo aŭ en konversacio. Kial? Simple ĉar vortoj ne ekzistas en vakuo sed en retoj. La vorto “gemütlich” ekzemple havus en Esperanto aron da signifoj: hejmeca, familiara, agrabla, komforta, malrapida, pacanima, gajhumora, amikema, ktp. Kiam germanlingvano uzas la vorton, tiu homo interplektas la signifojn kaj lasas al la leganto(j) aŭ aŭskultanto(j) la liberecon elekti la signifon plej sensoplena sed samtempe la parolanto aŭ skribanto celas ĉiujn signifojn iomete. La sama valoras por la vorto “aloha” en la havaja lingvo. “Aloha” estas saluto ĉe la alveno samkiel ĉe la aŭdiaŭo. Ĝi ankaŭ signifas amon, amikecon, gastamon, agrablon, apartan spiriton tipe havajan, ktp. Se esperantulo vojaĝas al Havajo oni salutos la vojaĝanton per la vorto “aloha” kaj oni gastigos lin “alohe” do en la spirito de havaja socio. Eble oni nur uzus tiujn vortojn kiam oni parolas aŭ skribas pri la respektivaj socioj, do ili ne estas veraj neologismoj ĉar ili “vivas” nur en markita medio.
La aliaj neologismoj ekestis ĉar homoj ŝatas tion kion oni lingvistike nomas “ekomonion” en la parolo (vidu la unuan eseon pri neologismoj), do pli mallonga formo. Do “frida” estas pli mallonga ol “malvarma”. En literaturo kaj eĉ en ĉiutaga konversacio lingvouzantoj ofte preferos la pli kurtan formon – krome havi ĝin permesas al la uzanto eviti ripeton de sama vorto, kiel mi ĵus nun faris.
2010-07-14
Neologismoj en Esperanto 1
Neologismoj en Esperanto
Kiam mi eklernis Esperanton mankis multaj vortoj kiuj ekzistas hodiaŭ. La tuta vortprovizoro de la mondo de komputiloj mankis. La radiko “gej-“ ne estis en la lingvo.
Kial la lukto inter tiuj kiuj enkondukas neologismojn kaj tiuj kiuj volas manteni nur la Krestomation?
Unue, Esperanto nun estas “natura” lingvo. Kiel la germana, la hebrea, la novnorvega (nynorsk) kaj la indoneza, Esperanto komencis sian vivon kiel artefarita lingvo. Sed post tiu naskiĝo, Esperanto, kiel la antaŭnomitaj lingvoj, estas parolata per multaj homoj dum siaj ĉiutagaj vivoj. Ili ĉiuj havas bezonojn por esprimi aĵojn, kiuj ne estis antaŭviditaj aŭ antaŭvidataj aŭ eĉ antaŭvidotaj en la esperanta pratempo. Nia kara, amegata d-ro Zamenhof vivis en Eŭropo dum certa epoko. Li ne havis komputilon, ne havis ipodon, ne havis poŝtelefonon. Ne ekzistis aidoso nek kosmoŝipoj. La natursciencoj, la homaraj sciencoj, la religioj senĉese progresas kaj malkovras novajn konceptojn. En mia fako, dualingvo-akirado, ni inventas novajn vortojn en ĉiuj naciaj lingvoj ĉar ni malkovras ĉiam-ĉiame novajn ideojn.
En mia vortaro la angla-usona esprimo « simulcast » esperantiĝas : « elsendi samtempe per televido kaj radio ». Ĉu oni ne povas trovi pli simplan tradukon en la Internacia Lingvo, eble pere de akronimo, kiel “toroelsendi”? “Elsendtelradii” aŭ io simila taŭgus kiel “teleradieelsendi”, “simultanelsendi” aŭ eĉ “ĉielelsendi”. Se ni volas ke Esperanto uziĝu per la tuta homaro, ni devas oferti al tiu homaro glatan, facilelparoleblan lingvon.
En lingvistiko ni havas la koncepton de “(lingva) ekonomio”, t.e. “la uzo de plej malgranda tempo (aŭ kolpodo) por esprimi la plej grandan signifon”. Tiu deziro ŝpari tempon por sin esprimi plej rapide estas homa bazbezono. Pensu pri du konstruaĵo je du vidalvidaj anguloj de herbejo. Estas trotuaroj en kvadrato kun kvar anguloj. La plej multaj homoj iras dekstren kaj poste maldekstran por atingi la alian konstruaĵon. Sed unu tagon, iu ulo aŭ ulino ne havas tempon por piediri tiom kaj li aŭ ŝi simple iras rekte de unu konstruaĵo al la alia trapasante rektlinie sur la herbaron. Iu alia ulo aŭ ulino vidas tion kaj samfaras. Iom post iom padeto aperas rektlinie de unu konstruaĵo al la alia en la herbo. Grundo aperas kie la herbo estis surpaŝita. Ĉiam pli da homoj iras rekte de unu konstruaĵo al la alia kaj la padeto fariĝas pado kaj fine padego. La urbestro decidas pavimi la padegon kaj oficialigi ĝin. La mallongiga vojo ne plu estas eksterleĝa, nun ĝi estas urba vojo kun nomo. Tiel slango ŝanĝiĝas de eksterleĝa lingvo formo al akceptita formo ĉar granda nombro de uzantoj decidas uzi ĝin.
En la 19ª jarcento, la vorto “okej” estas malŝatata slango. Nuntempe ĝi akceptiĝas en kvazaŭ ĉiuj lingvoj. Ni devas moderniĝi kun la tempo. Tio ne signifas krei novan radikon por ĉiu ideo. Kiel mi antaŭe indikis, ni havas radikojn por krei novajn vortojn por esprimi novajn konceptojn. Sed ne ĉiam. Kiel oni proponas diri “majosa” usante radikojn? La junularo decidis uzi akrominom esperantan. Ĉu tiu estas neologismo?
Mia vortaro donas al mi la radikon “skafandr-“ por la angla “scuba” – maltrafa esprimo, ĉar skafandro estas plonĝvesto uzata dum la naskiĝepoko de Esperanto. Oni ne plu vestas sin tiel. La plonĝistoj de hodiaŭ havas du plonĝrezervujojn de oksigeno sur la dorso sed plonĝas en nura naĝkostumo. La angla-usona akrinimo signifas “sendependa subakva respiraparato aŭ en tiu lingvo “Self-Contained Underwater Breathing Apparatus”. Imagu ke oni devus diri tion ĉion parlante pri plonĝado!!! Mi volas sendependa-subakva-respirapate naĝi kun vi! Ĉu ni ne povas trovi kortformon de tiu? Eble “reservujplonĝi” aŭ “aparatplonĝi” aŭ eĉ “sosoroaplonĝi”! Ni devas serioze pensi pri tio ĉar la inventaĵoj ne ĉesos veni en niajn vivojn. Unuflanke ni ne volas ŝarĝi Esperanton kun elita vortprovizoro aŭ radikaro kiel en la angla kiu rezervas la korektan uzon de la lingvo al tiuj kiuj sufiĉe monriĉas por ellerni ĝin. Aliflanke ni volas lingvon efikan en kiu ni ĉiuj povas esprimi sin libere kaj tutsignife.
Mi proponas moderan vojon. Ni enkonduku esprimojn kaj poste zamenhofe uzas ilin laŭ bezono. Eble ni devas konsulti la ĉinan, la indonezan, la japanan, la zuluan, la kisvahilan por eklerni kiel esperantigi esprimon. Iam la tro preciza traduko pekas kontraŭ la leĝo de lingva ekonomio. Ke ni akceptu svagajn tradukojn kiel “krokodili”! Ke Esperanto havu sian propran kulturon! Siajn idiomatismojn! Estas natureco de ĉiu homa lingvo!
Kiam mi eklernis Esperanton mankis multaj vortoj kiuj ekzistas hodiaŭ. La tuta vortprovizoro de la mondo de komputiloj mankis. La radiko “gej-“ ne estis en la lingvo.
Kial la lukto inter tiuj kiuj enkondukas neologismojn kaj tiuj kiuj volas manteni nur la Krestomation?
Unue, Esperanto nun estas “natura” lingvo. Kiel la germana, la hebrea, la novnorvega (nynorsk) kaj la indoneza, Esperanto komencis sian vivon kiel artefarita lingvo. Sed post tiu naskiĝo, Esperanto, kiel la antaŭnomitaj lingvoj, estas parolata per multaj homoj dum siaj ĉiutagaj vivoj. Ili ĉiuj havas bezonojn por esprimi aĵojn, kiuj ne estis antaŭviditaj aŭ antaŭvidataj aŭ eĉ antaŭvidotaj en la esperanta pratempo. Nia kara, amegata d-ro Zamenhof vivis en Eŭropo dum certa epoko. Li ne havis komputilon, ne havis ipodon, ne havis poŝtelefonon. Ne ekzistis aidoso nek kosmoŝipoj. La natursciencoj, la homaraj sciencoj, la religioj senĉese progresas kaj malkovras novajn konceptojn. En mia fako, dualingvo-akirado, ni inventas novajn vortojn en ĉiuj naciaj lingvoj ĉar ni malkovras ĉiam-ĉiame novajn ideojn.
En mia vortaro la angla-usona esprimo « simulcast » esperantiĝas : « elsendi samtempe per televido kaj radio ». Ĉu oni ne povas trovi pli simplan tradukon en la Internacia Lingvo, eble pere de akronimo, kiel “toroelsendi”? “Elsendtelradii” aŭ io simila taŭgus kiel “teleradieelsendi”, “simultanelsendi” aŭ eĉ “ĉielelsendi”. Se ni volas ke Esperanto uziĝu per la tuta homaro, ni devas oferti al tiu homaro glatan, facilelparoleblan lingvon.
En lingvistiko ni havas la koncepton de “(lingva) ekonomio”, t.e. “la uzo de plej malgranda tempo (aŭ kolpodo) por esprimi la plej grandan signifon”. Tiu deziro ŝpari tempon por sin esprimi plej rapide estas homa bazbezono. Pensu pri du konstruaĵo je du vidalvidaj anguloj de herbejo. Estas trotuaroj en kvadrato kun kvar anguloj. La plej multaj homoj iras dekstren kaj poste maldekstran por atingi la alian konstruaĵon. Sed unu tagon, iu ulo aŭ ulino ne havas tempon por piediri tiom kaj li aŭ ŝi simple iras rekte de unu konstruaĵo al la alia trapasante rektlinie sur la herbaron. Iu alia ulo aŭ ulino vidas tion kaj samfaras. Iom post iom padeto aperas rektlinie de unu konstruaĵo al la alia en la herbo. Grundo aperas kie la herbo estis surpaŝita. Ĉiam pli da homoj iras rekte de unu konstruaĵo al la alia kaj la padeto fariĝas pado kaj fine padego. La urbestro decidas pavimi la padegon kaj oficialigi ĝin. La mallongiga vojo ne plu estas eksterleĝa, nun ĝi estas urba vojo kun nomo. Tiel slango ŝanĝiĝas de eksterleĝa lingvo formo al akceptita formo ĉar granda nombro de uzantoj decidas uzi ĝin.
En la 19ª jarcento, la vorto “okej” estas malŝatata slango. Nuntempe ĝi akceptiĝas en kvazaŭ ĉiuj lingvoj. Ni devas moderniĝi kun la tempo. Tio ne signifas krei novan radikon por ĉiu ideo. Kiel mi antaŭe indikis, ni havas radikojn por krei novajn vortojn por esprimi novajn konceptojn. Sed ne ĉiam. Kiel oni proponas diri “majosa” usante radikojn? La junularo decidis uzi akrominom esperantan. Ĉu tiu estas neologismo?
Mia vortaro donas al mi la radikon “skafandr-“ por la angla “scuba” – maltrafa esprimo, ĉar skafandro estas plonĝvesto uzata dum la naskiĝepoko de Esperanto. Oni ne plu vestas sin tiel. La plonĝistoj de hodiaŭ havas du plonĝrezervujojn de oksigeno sur la dorso sed plonĝas en nura naĝkostumo. La angla-usona akrinimo signifas “sendependa subakva respiraparato aŭ en tiu lingvo “Self-Contained Underwater Breathing Apparatus”. Imagu ke oni devus diri tion ĉion parlante pri plonĝado!!! Mi volas sendependa-subakva-respirapate naĝi kun vi! Ĉu ni ne povas trovi kortformon de tiu? Eble “reservujplonĝi” aŭ “aparatplonĝi” aŭ eĉ “sosoroaplonĝi”! Ni devas serioze pensi pri tio ĉar la inventaĵoj ne ĉesos veni en niajn vivojn. Unuflanke ni ne volas ŝarĝi Esperanton kun elita vortprovizoro aŭ radikaro kiel en la angla kiu rezervas la korektan uzon de la lingvo al tiuj kiuj sufiĉe monriĉas por ellerni ĝin. Aliflanke ni volas lingvon efikan en kiu ni ĉiuj povas esprimi sin libere kaj tutsignife.
Mi proponas moderan vojon. Ni enkonduku esprimojn kaj poste zamenhofe uzas ilin laŭ bezono. Eble ni devas konsulti la ĉinan, la indonezan, la japanan, la zuluan, la kisvahilan por eklerni kiel esperantigi esprimon. Iam la tro preciza traduko pekas kontraŭ la leĝo de lingva ekonomio. Ke ni akceptu svagajn tradukojn kiel “krokodili”! Ke Esperanto havu sian propran kulturon! Siajn idiomatismojn! Estas natureco de ĉiu homa lingvo!
2010-06-21
anglalingvanoj atakas min
Ekde certa tempo mi havas filmeton en Youtube pri la avantaĝoj de Esperanto super la angla koncerne la facilecon de lerneblo. Multaj anglalingvanoj atakas min. Ili opinias ke kvankam la angla havas multajn regulojn kaj malregulajn formojn ĝi estas ĉarma lingvo kun grandega, ja giganta, vortprovizo. Ili kredas ke Esperanto estas malriĉa lingvo kiu nur sufiĉas por primitiva komuniko. Ho vej, ke ili malpravas! Ŝajne ili ne konas nian lingvon.
Ekde aprilo ĉijara mia vivkunulo el Brazilo lernas Esperanton, tiel ke Esperanto fariĝis nia hejmlingvo. Mi parolas ĝin ĉiutage kaj nun mi konstatis ke Esperanto estas la plej riĉa el la 10 lingvoj kiujn mi parolas. Esperanto estas tiom nuancita ke mi povas esprimi signifojn en ĝi kiuj ne ekzistas en la angla (nek en la usona). Ekzemple, mi estas budhano – ne budhisto! Mi estas ano de samgo budha kaj mi ne ismas pri tio. Mi povas esti brazileska aŭ eĉ esperanteska kaj ĉiu parolanto de la internacia lingvo komprenos min sen diri al mi ke mi ne rajtas uzi tiujn formojn. Esperanto estas etendebla, elasta, duktila kaj aliformebla. La normeco de la lingvo donas al ni la ilaron por esprimi pli precize ĉion kion ni volas diri. Ni ne devas atenti naciajn normojn idiotismajnneklarigeblajn. Se mi volas umi, mi umeblas sen preskribaj problemoj.
Mi ĝuas la ludemon de mia vivkunulo dum lia akirado de Esperanto. Li ŝatas krei novajn vortojn libere kaj sen diktatora naciismo. Ĝuste nun li lernis la esprimon “giganta pugo” kaj li formas ĉiajn diversaĵojn je tiu modelo. Li ridegigas min kiam senatende li diras ion kiel “pugega furzado” aŭ eĉ “furzema pugo”. Li malkovris la regulecon de Esperanto kiu donas al ĝi la eblon esprimi sin sen atenti iajn esceptojn kiel oni nacilingve admonas: “jes, gramatike korekta estas sed ni ne diras tion”!
Amata Esperanto! Doktoro Zamenhof estis geniulo kiu donis al la homaro ion multvaloran. Neniu alia planlingvo superas ĝin! Neniu nacilingvo superas ĝin!
Ekde aprilo ĉijara mia vivkunulo el Brazilo lernas Esperanton, tiel ke Esperanto fariĝis nia hejmlingvo. Mi parolas ĝin ĉiutage kaj nun mi konstatis ke Esperanto estas la plej riĉa el la 10 lingvoj kiujn mi parolas. Esperanto estas tiom nuancita ke mi povas esprimi signifojn en ĝi kiuj ne ekzistas en la angla (nek en la usona). Ekzemple, mi estas budhano – ne budhisto! Mi estas ano de samgo budha kaj mi ne ismas pri tio. Mi povas esti brazileska aŭ eĉ esperanteska kaj ĉiu parolanto de la internacia lingvo komprenos min sen diri al mi ke mi ne rajtas uzi tiujn formojn. Esperanto estas etendebla, elasta, duktila kaj aliformebla. La normeco de la lingvo donas al ni la ilaron por esprimi pli precize ĉion kion ni volas diri. Ni ne devas atenti naciajn normojn idiotismajnneklarigeblajn. Se mi volas umi, mi umeblas sen preskribaj problemoj.
Mi ĝuas la ludemon de mia vivkunulo dum lia akirado de Esperanto. Li ŝatas krei novajn vortojn libere kaj sen diktatora naciismo. Ĝuste nun li lernis la esprimon “giganta pugo” kaj li formas ĉiajn diversaĵojn je tiu modelo. Li ridegigas min kiam senatende li diras ion kiel “pugega furzado” aŭ eĉ “furzema pugo”. Li malkovris la regulecon de Esperanto kiu donas al ĝi la eblon esprimi sin sen atenti iajn esceptojn kiel oni nacilingve admonas: “jes, gramatike korekta estas sed ni ne diras tion”!
Amata Esperanto! Doktoro Zamenhof estis geniulo kiu donis al la homaro ion multvaloran. Neniu alia planlingvo superas ĝin! Neniu nacilingvo superas ĝin!
2009-11-01
Usona esceptismo
La usonanoj sin vidas kiel maleŭropanoj, aŭ pli precize malbritanoj. En la fondaĵo de usona vivfilozofio estas la ideo ke la unuopulo rajtas kvazaŭ ĉion fari por sukcesi finance. En la riĉeco la usonano vidas feliĉon. Do usonanoj estas liberaj en siaj ekonomiaj agoj. Ĉar tamen aliaj sferoj de la homa agado eble distrus la unuopulon de la celo gajni monon, la usona socio malpermesas multajn aĵojn kiuj estas permesataj en aliaj landoj. Do la konsumo de alkoholaĵoj estas hontendaĵo. Oni kvazaŭ eĉ ne povas ŝerci pri sia propra konsumo kaj certe ne povas adresi ĝin serioze. Ankaŭ seksumado kuŝas sub tabuego. Eĉ en societoj kie oni atendus vidi pli malrestriktigajn vidpunktojn, la akcepto de iu kiu malferme parolas pri sia seksumado malestas. Mi loĝis dum preskaŭ dek jaroj en komunumo de 16 samseksemuloj en terenokojno ĉirkaŭita por muro. Unu nokton, kiam ni drinkis vinon kune iu proponis krei ejon apud la naĝejo en kio la komunumanoj povus laŭplace fari ĉion kion ili ŝatus fari kun iu ajn. Do, sekvonttage ni ĉiuj konstruis malgrandan terenon kion ni nomis la ludejon. Ofte mi pensis pri tio, ĉar konstrui subĉielan ejon por amorumi estas iomete stranga ideo, sed kiel mi poste lernis, plaĉis al multaj viroj. Estis fantazio. Interesis min la fakto ke neniam neniu konfesis uzi tiun ejon por sia plezuro. Mi foje demandis ulojn tie pri la ludejo, sed ili ĉiam nur ridetis kaj pretendis ne scii ion pri la fakta uzado de la ejo.
Pri la drinkado, notiĝas ke la uloj tie uzas la vorton "koktelo" por paroli pri siaj vinfestoj je al fino de ke ili kvazaŭ ĉiam ebriiĝas.
Pri la drinkado, notiĝas ke la uloj tie uzas la vorton "koktelo" por paroli pri siaj vinfestoj je al fino de ke ili kvazaŭ ĉiam ebriiĝas.
2009-10-31
2009-07-12
Komento al la komento de Majorian
Amiko! Vi komentis pri mia blogo kaj nun mi reas la komplezon por vi! Mi tre ŝatis vian komenton en mia Esperanto blogo. Memkompreneble interplektas lingvo kun kulturo. Sed la anglalingvanoj emus imponi la anglan kiel mondolingvo. Ili ne parolas pri la fakto ke ankaŭ la anglan kulturon ili emus eksporti al ĉiuj aliaj. Mi estas denaska germanparolanto kiu naskiĝis en angle parolanta lando (do, mi koncedas ke oni ĉitie parolas la usonan kaj ne ververe la anglan) sed Usono estas lando kun forta anglosaksona kulturo. Ofte mi indignas pro tio ĉar oni uzas tion en nia lando por bloki programojn de publika sano kaj publika eduko. Oni citas la memsendependeco de la anglaj fondintoj de Usono. Oni diras ke vera usonano devus eltiri siajn pensojn el la angla filozofio de la 18ª jarcento. Nu, evidente oni ne diras direkte la “filozofio de la 18ª jarcento” ĉr nur pokaj usonanoj scias Iun pri tio – oni ne instruas filozofion en niaj lernejoj. Sed ili celas tion!!
Mi ŝatus daŭrigi tiun dialogon kun vi.
Mi ŝatus daŭrigi tiun dialogon kun vi.
2008-01-22
La objektigado de la homo en anglosaksa pensmaniero
Desde la normana konkero de Anglio superas en anglosaksa pensologio la ideo ke homo povas esti ilo. La normanoj imponis al la angla socio la ideon ke iuj homoj estas agentoj kaj aliaj iloj de tiuj agentoj. Tiu paradigmo en filozofa senco – ne en ligvistika senco – bazas ĉe la “ekonomika sukceso” de anglalingvaj socioj. Kiam jenas senpovaj iloj homaj, riĉas la malilaj homoj. Estas ideo de Sparto, de Ateno, de antikva Romio …. – kaj aparte de usonaj riĉeguloj ĉiam denove.
De tiu venas la esprimo angla ‘human resources’ – homaj rimedoj. Lau PIV ‘rimedo estas “ tio, kio servas por atingi celon” – do ‘ilo’. En la okuloj de anglosaksoj mi etas homa ilo, io (ne iu!!!!) por atingi celon. Nun vi vidu kiel la lingvo influas pensformaciojn.
De tiu venas la esprimo angla ‘human resources’ – homaj rimedoj. Lau PIV ‘rimedo estas “ tio, kio servas por atingi celon” – do ‘ilo’. En la okuloj de anglosaksoj mi etas homa ilo, io (ne iu!!!!) por atingi celon. Nun vi vidu kiel la lingvo influas pensformaciojn.
2008-01-20
La fanfaronado kun la angla
Ĉar la usona (kio devenas el la angla) estas unu el miaj gepatraj lingvoj mi trovas la fanfaronadon kun anglaj vortoj en aliaj lingvoj iomete ridiga. Ofte la parolanto kiu volas fanfaroni siajn konojn de la angla misprononcas la anglan vorton ĉar antaŭ kaj malantaŭ ĝi estas lailingvaj vortoj. Se la parolanto sukcese prononcas la anglan vorton anglamanere, tiu vorto ŝajnas esti mislokigita. Krome ofte la signifo ne paralelas la signifikon en la angla – aŭ prenis specialan signifikon de iu angla dialekto (aŭ regiona aŭ faka), tiel ke la ĝenerala signifiko mankas. Por mi estas ofte malfacile kompreni kion la parolanto volas diri. Klare ĉiu havas la rajton parolli kiel li aŭ ŝi emas. Nur por mi kiel gepatra parolanto estas stranga.
2007-11-17
Mi verkas denove
Mi ofte ne skribis en tiu-ĉi blogo ĉar mi havis malfacilaĵojn kun la supersignoj – sed finfine mi trovis sistemon pli facilan – mi uzas la alt-butonon kaj numeran kodon! Tiel mi povas skribi rapide kaj sen reiri al tabelo.
Mi tradulos la usonlingvan blogeron bladaŭ – mi verkis tion dum momento de kolero kontraŭ la kulturo de malamo kion la usona registaro nuntempe flegas en Usono.
Mi tradulos la usonlingvan blogeron bladaŭ – mi verkis tion dum momento de kolero kontraŭ la kulturo de malamo kion la usona registaro nuntempe flegas en Usono.
2007-11-01
En la usona
NEANDERTHALS EXPULSE ILLEGAL IMMIGRANTS
(dpa) Southern Turkey. A group of determined Neanderthals, the Neanderthal Minute Men, repulsed the attempt of Homo sapiens to enter Europe. One of the illegal immigrants captured and repatriated to Africa, a 4 and a half foot high woman named Lucy was carrying a child. She spoke to the reporter using a medium termed ‘human language’. Though the Neanderthal Minute Men could not communicate with the Homo sapiens illegal aliens, since they only possessed a system of grunts as opposed to the element the Homo sapiens call language, the message was clear: Europe belongs to the Neanderthals and the Homo sapiens are not welcome. “Entering Europe illegally is illegal,” grunted one of the Neanderthal women. The Homo sapiens, adorned with woven clothing and beads were seeking refuge from environmental calamities in Africa in the land ruled by animal skin covered Neanderthals living in caves. The Homo sapiens brought with them the wheel and many domesticated animals but the Neanderthals want none of that. A leading Neanderthal grunt person, Lu Dops, railed against the invasion from the south, bringing with it new ideas and new thought, things that the Neanderthals had no desire to foster in THEIR Europe. “Europe must remain Neanderthal,” Dups grunted, “none of those hairless Africans should dilute the purity of our race and culture!”
Another Neanderthal leader, Tan-credo, from a central snowy area, claimed that southern Turkey was a third world region that should be separated from the pure Neanderthal parts of the north. Despite his non-Neanderthal sounding name and looks, Tan-credo insisted on the purity of the race and the menace from the foreign Homo sapiens with their propensity to decorate cave walls with useless drawings which they called ‘art’ in their “language”. “True Neanderthals worship might over mental, brawn over brains!” he declared in a dpa interview. “I am a red-blooded Neanderthal whose parents came here and became true Neanderthals without those warm-hearted liberals!”
Footnote to this news flash: Several tens of thousands of years later, the Homo sapiens made the Neanderthal extinct, extending civilization around the world, developed language into a universal tool, created many useless things like music, literature, poetry, painting, sculpture, science and more. Lu Dops and Tan-credo became meaningless fossils in the record of the Neanderthal.
(dpa) Southern Turkey. A group of determined Neanderthals, the Neanderthal Minute Men, repulsed the attempt of Homo sapiens to enter Europe. One of the illegal immigrants captured and repatriated to Africa, a 4 and a half foot high woman named Lucy was carrying a child. She spoke to the reporter using a medium termed ‘human language’. Though the Neanderthal Minute Men could not communicate with the Homo sapiens illegal aliens, since they only possessed a system of grunts as opposed to the element the Homo sapiens call language, the message was clear: Europe belongs to the Neanderthals and the Homo sapiens are not welcome. “Entering Europe illegally is illegal,” grunted one of the Neanderthal women. The Homo sapiens, adorned with woven clothing and beads were seeking refuge from environmental calamities in Africa in the land ruled by animal skin covered Neanderthals living in caves. The Homo sapiens brought with them the wheel and many domesticated animals but the Neanderthals want none of that. A leading Neanderthal grunt person, Lu Dops, railed against the invasion from the south, bringing with it new ideas and new thought, things that the Neanderthals had no desire to foster in THEIR Europe. “Europe must remain Neanderthal,” Dups grunted, “none of those hairless Africans should dilute the purity of our race and culture!”
Another Neanderthal leader, Tan-credo, from a central snowy area, claimed that southern Turkey was a third world region that should be separated from the pure Neanderthal parts of the north. Despite his non-Neanderthal sounding name and looks, Tan-credo insisted on the purity of the race and the menace from the foreign Homo sapiens with their propensity to decorate cave walls with useless drawings which they called ‘art’ in their “language”. “True Neanderthals worship might over mental, brawn over brains!” he declared in a dpa interview. “I am a red-blooded Neanderthal whose parents came here and became true Neanderthals without those warm-hearted liberals!”
Footnote to this news flash: Several tens of thousands of years later, the Homo sapiens made the Neanderthal extinct, extending civilization around the world, developed language into a universal tool, created many useless things like music, literature, poetry, painting, sculpture, science and more. Lu Dops and Tan-credo became meaningless fossils in the record of the Neanderthal.
2007-10-21
La 'angla' lingvo
La usona estas lingvo - mi ne scipovas la anglan.
La britanoj ofte mokas nin en Usono ĉar ni ne parolas korekte - laŭ iliaj ideoj. Sed ĉar ni vivas en alia ĉirkaŭaĵo ol ili ni uzas la lingvon adaptitan al niaj bezonoj, ne al iliaj. Ĝuste tiuj kun diversaj ĝermanaj lingvoj kiel gepatra lingvo havas egajn problemojn uzi la anglan kaj la usonan ĉar ili modelas sian parolon kaj skribon laŭ siaj gepatraj lingvoj. Mi havas du gepatrajn lingvojn - la usonan kaj la germanan. Mi ne nur instruas la usonan ĉe universitata nivelo ĉitie sed ankaŭ la ielon instrui la usonan al ontaj lernejaj instruistoj. La usona (kaj ankaŭ la angla) malfacilas pro la uzmaniero (ekz. do-fronting) kaj korekta pronuncado (ŝoviĝo de tona akcento en vortfamilio kun sekva malfortigo de vokalsonoj kaj 'ŝva-igo')kune kun intonacio (saltu-supren-paŝu-malsupren).
Se vi guglas 'World Englishes' vi trovos informojn en diversaj angladevenaj lingvoj. Ĉe la Universitato de Florido oni havas apartan kurson kun tiu titolo. En mia kurso ĉe la Florida Atlantika Universitato ni havas kurseron pri tiu temo. Mi ne ĉiam komprenis la anglojn, la aŭstralanojn aŭ aliajn kiuj scipovas 'la' anglan. Ĉar ne ekzistas akademio de la angla, ne ekzistas unu sola modelo. Ni havas niajn proprajn vortarojn kaj sintakson, ortografion, kaj uzmanierojn en la usona. Ekzemple, en la vortaro kanada la vorto 'edziĝo' nun havas difinon: "unuigo leĝa de du personoj" - en la usona: "unuiĝo leĝa de viro kun virino". La malsamaj leĝsistemoj kaŭzas malsamajn difinojn de vortoj.
La britanoj ofte mokas nin en Usono ĉar ni ne parolas korekte - laŭ iliaj ideoj. Sed ĉar ni vivas en alia ĉirkaŭaĵo ol ili ni uzas la lingvon adaptitan al niaj bezonoj, ne al iliaj. Ĝuste tiuj kun diversaj ĝermanaj lingvoj kiel gepatra lingvo havas egajn problemojn uzi la anglan kaj la usonan ĉar ili modelas sian parolon kaj skribon laŭ siaj gepatraj lingvoj. Mi havas du gepatrajn lingvojn - la usonan kaj la germanan. Mi ne nur instruas la usonan ĉe universitata nivelo ĉitie sed ankaŭ la ielon instrui la usonan al ontaj lernejaj instruistoj. La usona (kaj ankaŭ la angla) malfacilas pro la uzmaniero (ekz. do-fronting) kaj korekta pronuncado (ŝoviĝo de tona akcento en vortfamilio kun sekva malfortigo de vokalsonoj kaj 'ŝva-igo')kune kun intonacio (saltu-supren-paŝu-malsupren).
Se vi guglas 'World Englishes' vi trovos informojn en diversaj angladevenaj lingvoj. Ĉe la Universitato de Florido oni havas apartan kurson kun tiu titolo. En mia kurso ĉe la Florida Atlantika Universitato ni havas kurseron pri tiu temo. Mi ne ĉiam komprenis la anglojn, la aŭstralanojn aŭ aliajn kiuj scipovas 'la' anglan. Ĉar ne ekzistas akademio de la angla, ne ekzistas unu sola modelo. Ni havas niajn proprajn vortarojn kaj sintakson, ortografion, kaj uzmanierojn en la usona. Ekzemple, en la vortaro kanada la vorto 'edziĝo' nun havas difinon: "unuigo leĝa de du personoj" - en la usona: "unuiĝo leĝa de viro kun virino". La malsamaj leĝsistemoj kaŭzas malsamajn difinojn de vortoj.
2007-09-15
La usona mensogo
La plej granda problemo de Usono troviĝas en la fakto ke la usonanoj serĉas kvadratan cirklon. Mi klarigu: unuflanke ili volas esti uniĝintaj, aliflanke ili estas tre egoismaj. La unuan flankon oni vidas en ilia fervorega amo de la flago usona kaj al ĉiuj aĵoj naciismaj. En ilia “Ĵuro al la flago” ili diras: “Mi ĵuras lojalecon al la flago de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko kaj al la lando kion ĝi reprezentas – unu nacio sub dio kun libereco kaj justeco por ĉiuj”. Ili ŝatas komenci publikajn eventojn kun tiu ĵuro kaj la infanoj de la lernejoj bezonas komenci la tagon pere de ĝia deklamado.
La Problema: la ĵuro kaj la flago (kiu reprezentas unuecon) estas mensogo. Tion oni povas konstati ĉiutage en la usonaj tagĵurnaloj. Hodiaŭ ekzemple la Sun Sentinel de Fort Lauderdale raportis pri la kondiĉo de domasekuro en Usono. Kelkiuj volas nacian asekuron ĉar en ŝtato kiel Florido la popolaro estas tro malgranda por asekuri la domposedantojn de la ŝtato. Do reprezentantoj publikaj proponis nacian asekuron por domoj. Tuj venis akra rifuzo de multaj usonanoj aliparte. Ili diris ke se oni elektas vivi en danĝera regiono kiel la Florido oni devas ‘pagi la prezon’ kaj ne kredi ke la aliaj usonanoj subtenos tiun ‘vivstilon’ (la vorto kion ili uzis). Nu, mi memorigos vin, tiu estas la insulto kion ili ankaŭ uzas por bastoni gejojn – ĝi estas malbona, ni povus diri ‘malusona’ vivstilo! Ĉiu respondecas por sia propia ‘vivstilo’. Sekve, se vi ne havas ‘vivstilon’ sankciatan per aliuj, vi ne vere apartenas al la ‘bona socio usona’. Florido devus esti ŝtato nur por riĉuloj kiuj povas rekonstrui siajn domojn post uragano. Ne kontu kun la helpo de aliaj usonanoj se vi volas flegi tian vivstilon de loĝi en Florido! Ne ŝajnas esti tre ‘unuiĝinta’ en miaj okuloj!
Tiel la simboloj de nacia unueco estas mensogoj.
La Problema: la ĵuro kaj la flago (kiu reprezentas unuecon) estas mensogo. Tion oni povas konstati ĉiutage en la usonaj tagĵurnaloj. Hodiaŭ ekzemple la Sun Sentinel de Fort Lauderdale raportis pri la kondiĉo de domasekuro en Usono. Kelkiuj volas nacian asekuron ĉar en ŝtato kiel Florido la popolaro estas tro malgranda por asekuri la domposedantojn de la ŝtato. Do reprezentantoj publikaj proponis nacian asekuron por domoj. Tuj venis akra rifuzo de multaj usonanoj aliparte. Ili diris ke se oni elektas vivi en danĝera regiono kiel la Florido oni devas ‘pagi la prezon’ kaj ne kredi ke la aliaj usonanoj subtenos tiun ‘vivstilon’ (la vorto kion ili uzis). Nu, mi memorigos vin, tiu estas la insulto kion ili ankaŭ uzas por bastoni gejojn – ĝi estas malbona, ni povus diri ‘malusona’ vivstilo! Ĉiu respondecas por sia propia ‘vivstilo’. Sekve, se vi ne havas ‘vivstilon’ sankciatan per aliuj, vi ne vere apartenas al la ‘bona socio usona’. Florido devus esti ŝtato nur por riĉuloj kiuj povas rekonstrui siajn domojn post uragano. Ne kontu kun la helpo de aliaj usonanoj se vi volas flegi tian vivstilon de loĝi en Florido! Ne ŝajnas esti tre ‘unuiĝinta’ en miaj okuloj!
Tiel la simboloj de nacia unueco estas mensogoj.
2007-09-13
La maljusteco de la angla/usona lingvoj
Hodaiŭ mi ŝatus skribi pri la maljusteco de la usona/angla lingvoj.
Ĉar mi parolas la usonan denaske, mi povas akcepti poŝtenojn kiuj estas fermaj al ĉiuj kiuj ne parolas aŭ la anglan aŭ la usonan denaske. En multaj partoj de la mondo oni serĉas instruistojn de unu de tiuj du lingvoj sub la kondiĉo ke estu denaska parolanto. Do por mi la mondo estas malferma labormerkato. Mi povus trovi laboron en Azio, Afriko, Eŭropo, kaj en la landoj de la Amerikoj kie ne poroliĝas la usona/angla. Krome, eĉ en Usono, mi havas grandajn ŝancojn, ĉar la loĝantaro ne usonparolanta ĉiam kreskas pli kaj pli.
Krome, kiam nedenaskaj parolantoj de la usona/angla uzas unu de tiuj lingvo, ili ofte ŝajnas esti malinteligentaj aŭ malĝentilaj. Aparte germanoj, nederlandanoj, skandinavoj havas tre malagrablajn manierojn de uzi la usonan/anglan tiel ke ili ŝajnas esti krudaj, arogaj kaj mallertaj. Parolantaj de latindevenaj lingvoj ŝajnas esti naivaj kaj afektaj, sin firma ideo de tio kion ili volas diri. Mi povus daŭrigi pri la impresoj kiojn nedenaskaj parolantoj faris uzante la anglan/usonan sed estus kvazaŭ ripetado post ripetado. Tio venas el la apartaj pragmatiko kaj diskurso de tiuj du lingvoj. Ankaŭ la aparta intonacio de tiuj du lingvo defias novlenantojn, tiel ke oni perseptas ilin kiel malcertuloj aŭ eĉ friponoj.
Pri la interna klaseco de la angla/usona:
Ĝis la konkero de Anglio fare de la Normanoj ĉe la Batalo de Hastings en 1066 sub Vilhelmo la loĝantoj de Anglio parolis aŭ la anglosaksonan aŭ la malnovan skandinavan aŭ miksan formon de tiuj du. Tiuj lingvoj, samkiel la moderna islanda, estis fakte tre demokrataj lingvoj ĉar ilia vortprovizo estis hejmdevena. Por krei novajn vortojn oni uzis sistemon similan al tio de Esperanto. Oni ne bezonis studi la latinan aŭ la malnovgrekan aŭ la francan por diveni la signifon de novaj vortoj. Pere de prefiksoj, sufiksoj kaj kunmetitaj vortoj aŭ pere de pli, ni diru, poetika pliĝenraligo de difino de vorto oni ne bezonis neologismojn. La enhavo de ĉiu teksto estis je la kompreno de ĉiu parolanto de la lingvo. La konkerintaj Normanoj parolis la francan kiel nova elito, nova reĝanta klaso. Por sukcesi en la socio oni devis lerni la francan aŭ regi ĝin ekde la nasko. Iĝinte la nova reĝantoj rimarkis ke ili superis al la pleboj kaj proletoj pere de sia lingvo. Tiam venis en la jaroj 1340 la Senkompata Rikoltisto, la pesto, al Anglio. Nun la plebanoj malaperis. La nobluloj ne plu havis laboristojn. Ili mem nur trinkis vinon en siaj kasteloj kaj ne sciis labori – nek bredi brutojn, nek konstrui vagonon aŭ barelon, nek purigi planĉon. Por laborigi la kamparanojn, nun pokaj, ili devis lerni la anglosaksonan, sed ili neniam plene regis ĝin. Samtempe ili konsciiĝis ke lingvo estas povo. Lingvo kun tre kompleksa vortprovizoro por akademiaj aĵoj servis kiel blokado al la atingado de scio por povruloj. Do la angla, aparte la angla, kompleksigis la vortprovizoron mantenante la klasan sistemon. En pli (sed ne tute) egalecema Usono la vortprovizoro regresas al antika sistemo de prefiksoj, sufiksoj, kunmetitaj vortoj kaj popolismoj por evolui. Klaskonsciaj britoj ofte plendas pri la usonanoj ke ili ‘inventas’ vortojn por anstataŭi anglajn vortojn kiu “jam ekzistas”. Memkompreneble tiu malegaliga kompleksaĵo ege plaĉas al la akademielitoj en Eŭropo, Afriko kaj Azio., Uzante la anglan (kaj foje la usonan) kiel akademia lingvo ili povis sin apartigi de la ‘pokscia plebo’. Ili povas lingve elstari kiel veraj doktuloj kiuj scipovas sekretan kodon, la anglan. Kaj en anglalingvaj kaj usonlingvaj landoj la ‘veraj kleruloj’ havas grandegan vortprovizoron dum la nekleruloj murmuras kaj grumblas basnivele. En Usono aĉeteblas multaj libroj kaj kursoj kiuj proklamas ke riĉa vortprovizoro estas ŝlosilo al sukceso. La ekzamenoj por akceptado en usonaj universitatoj estas 50% ekzamenoj pri vortprovizoro – ne pri veraj scioj. Kaj la plebanoj akceptas tion sindemande, sinribele.
Do, tial mi favoras Esperanton. Ĝi estas aliro al vera mondo de scio kaj scienco, ne la aparta kodo lingva de speciala etnio (la usona).
Ĉar mi parolas la usonan denaske, mi povas akcepti poŝtenojn kiuj estas fermaj al ĉiuj kiuj ne parolas aŭ la anglan aŭ la usonan denaske. En multaj partoj de la mondo oni serĉas instruistojn de unu de tiuj du lingvoj sub la kondiĉo ke estu denaska parolanto. Do por mi la mondo estas malferma labormerkato. Mi povus trovi laboron en Azio, Afriko, Eŭropo, kaj en la landoj de la Amerikoj kie ne poroliĝas la usona/angla. Krome, eĉ en Usono, mi havas grandajn ŝancojn, ĉar la loĝantaro ne usonparolanta ĉiam kreskas pli kaj pli.
Krome, kiam nedenaskaj parolantoj de la usona/angla uzas unu de tiuj lingvo, ili ofte ŝajnas esti malinteligentaj aŭ malĝentilaj. Aparte germanoj, nederlandanoj, skandinavoj havas tre malagrablajn manierojn de uzi la usonan/anglan tiel ke ili ŝajnas esti krudaj, arogaj kaj mallertaj. Parolantaj de latindevenaj lingvoj ŝajnas esti naivaj kaj afektaj, sin firma ideo de tio kion ili volas diri. Mi povus daŭrigi pri la impresoj kiojn nedenaskaj parolantoj faris uzante la anglan/usonan sed estus kvazaŭ ripetado post ripetado. Tio venas el la apartaj pragmatiko kaj diskurso de tiuj du lingvoj. Ankaŭ la aparta intonacio de tiuj du lingvo defias novlenantojn, tiel ke oni perseptas ilin kiel malcertuloj aŭ eĉ friponoj.
Pri la interna klaseco de la angla/usona:
Ĝis la konkero de Anglio fare de la Normanoj ĉe la Batalo de Hastings en 1066 sub Vilhelmo la loĝantoj de Anglio parolis aŭ la anglosaksonan aŭ la malnovan skandinavan aŭ miksan formon de tiuj du. Tiuj lingvoj, samkiel la moderna islanda, estis fakte tre demokrataj lingvoj ĉar ilia vortprovizo estis hejmdevena. Por krei novajn vortojn oni uzis sistemon similan al tio de Esperanto. Oni ne bezonis studi la latinan aŭ la malnovgrekan aŭ la francan por diveni la signifon de novaj vortoj. Pere de prefiksoj, sufiksoj kaj kunmetitaj vortoj aŭ pere de pli, ni diru, poetika pliĝenraligo de difino de vorto oni ne bezonis neologismojn. La enhavo de ĉiu teksto estis je la kompreno de ĉiu parolanto de la lingvo. La konkerintaj Normanoj parolis la francan kiel nova elito, nova reĝanta klaso. Por sukcesi en la socio oni devis lerni la francan aŭ regi ĝin ekde la nasko. Iĝinte la nova reĝantoj rimarkis ke ili superis al la pleboj kaj proletoj pere de sia lingvo. Tiam venis en la jaroj 1340 la Senkompata Rikoltisto, la pesto, al Anglio. Nun la plebanoj malaperis. La nobluloj ne plu havis laboristojn. Ili mem nur trinkis vinon en siaj kasteloj kaj ne sciis labori – nek bredi brutojn, nek konstrui vagonon aŭ barelon, nek purigi planĉon. Por laborigi la kamparanojn, nun pokaj, ili devis lerni la anglosaksonan, sed ili neniam plene regis ĝin. Samtempe ili konsciiĝis ke lingvo estas povo. Lingvo kun tre kompleksa vortprovizoro por akademiaj aĵoj servis kiel blokado al la atingado de scio por povruloj. Do la angla, aparte la angla, kompleksigis la vortprovizoron mantenante la klasan sistemon. En pli (sed ne tute) egalecema Usono la vortprovizoro regresas al antika sistemo de prefiksoj, sufiksoj, kunmetitaj vortoj kaj popolismoj por evolui. Klaskonsciaj britoj ofte plendas pri la usonanoj ke ili ‘inventas’ vortojn por anstataŭi anglajn vortojn kiu “jam ekzistas”. Memkompreneble tiu malegaliga kompleksaĵo ege plaĉas al la akademielitoj en Eŭropo, Afriko kaj Azio., Uzante la anglan (kaj foje la usonan) kiel akademia lingvo ili povis sin apartigi de la ‘pokscia plebo’. Ili povas lingve elstari kiel veraj doktuloj kiuj scipovas sekretan kodon, la anglan. Kaj en anglalingvaj kaj usonlingvaj landoj la ‘veraj kleruloj’ havas grandegan vortprovizoron dum la nekleruloj murmuras kaj grumblas basnivele. En Usono aĉeteblas multaj libroj kaj kursoj kiuj proklamas ke riĉa vortprovizoro estas ŝlosilo al sukceso. La ekzamenoj por akceptado en usonaj universitatoj estas 50% ekzamenoj pri vortprovizoro – ne pri veraj scioj. Kaj la plebanoj akceptas tion sindemande, sinribele.
Do, tial mi favoras Esperanton. Ĝi estas aliro al vera mondo de scio kaj scienco, ne la aparta kodo lingva de speciala etnio (la usona).
2007-09-12
Lando historimanka, identecmanka
Kiam mi instruis en publikaj lernejoj ĉitie en Usono surprizis min la malscio de la usonaj lernantoj pri sia propra lando. Oni kredu ke la ĉieestaj usonaj flagoj kaj la ĉiutaga recitado de Promeso de Sindono (Mi promesas sindonon al la flago de Usono kaj al la lando kiun ĝi reprezentas. Unu nacio sub dio nedividebla kun justeco kaj libereco por ĉio) indikus grandan scion pri la nacio. Vi devas scii ke en Usono on vidas la usonan flagon en ĉiaj partoj: vestaĵoj, fenestroj, aŭtoj, en ĉiu publika ĉambro. La televizaj reklamoj estas en la naciaj koloroj. Estas la plej naciistia lando, kion iam ajn mi vizitis, kaj mi vizitis 48 landojn. Sed la usonanoj ne scias ion ajn pri sia patrio! 20% de la universitataj studentoj povas trovi sian landon en monda mapo sen nomoj! De 103 studentoj en mia 9a nivela klaso neniu povis diri la jarcento en kio la unuaj angloj alvenis al Usono. Ili ne scias kie ili estas aŭ de kie ili venas. Kiam mi petas miajn studentojn priskribi la vorton ‘libereco’ la usonanoj diras ‘flago’, ‘nacio’, ‘Usono’, ‘Statuo de libereco’ – se ili estas blankaj! Se ili estas afrikdevenaj: libereco de sklaveco, egaleco, eduko. Do por blankaj usononanoj libereco estas naciismo. Nenio alia grupo asocias liberecon kun naciismo.
La usonanoj ne scias de kie venas, de kie venas, pri la lokoj kie ili loĝas, kiel funkcias sia lingvo. Ili nur volas trudi al aliuj sian vivmanieron. Ili kredas ka ilia vivmaniero estus pli pura, pli justa de io de ke aliaj. Ili eĉ ne komprenas la argon de sia starpunkto, tiom naivaij estas ili.
La usonanoj ne scias de kie venas, de kie venas, pri la lokoj kie ili loĝas, kiel funkcias sia lingvo. Ili nur volas trudi al aliuj sian vivmanieron. Ili kredas ka ilia vivmaniero estus pli pura, pli justa de io de ke aliaj. Ili eĉ ne komprenas la argon de sia starpunkto, tiom naivaij estas ili.
2007-09-03
Usona imperio?
Imperio usona
Hodiaŭ, la 3an de septembro, publika (ni diru registara) televid-sendoprogramo prezentis Usonon kiel imperion – tio estas imperio monda de paco, bonvivo, mondamo. La usona armeo estus garantiulo de harmonio monda. Oni montris usonajn soldatojn en uniformo kamufla kun akcento nazsonora de Ohio patrolantajn vilaĝojn en Malio, la Filipinoj kaj Ĝorĝio. Ĉiam oni vidis usonan soldaron kun maŝinpafilo direktita kontraŭ la neusonanoj dum aliaj usonaj soldatoj zorgis pri la sano kaj bonstaro de la tieuloj. La mesaĝo estis timo – timego ke aliuloj povus neakcepti usonecon. La Pax Americana, la paco usona, restas sur kadukaj subteniloj.
Sed plej grava penso estas tio: se Usono estas imperio, kiu estas la imperiestro? Kaj kio estas imperiestro? Ĉu oni atingis la epokon de Cesaro? Ĉu la usona ŝtatestro estas imperiestro? Kion signifikas tio? Ĉu la presidento de Usono estus iu demidieskulo aŭ eĉ dieskulo plena en mondo nia?
Hodiaŭ, la 3an de septembro, publika (ni diru registara) televid-sendoprogramo prezentis Usonon kiel imperion – tio estas imperio monda de paco, bonvivo, mondamo. La usona armeo estus garantiulo de harmonio monda. Oni montris usonajn soldatojn en uniformo kamufla kun akcento nazsonora de Ohio patrolantajn vilaĝojn en Malio, la Filipinoj kaj Ĝorĝio. Ĉiam oni vidis usonan soldaron kun maŝinpafilo direktita kontraŭ la neusonanoj dum aliaj usonaj soldatoj zorgis pri la sano kaj bonstaro de la tieuloj. La mesaĝo estis timo – timego ke aliuloj povus neakcepti usonecon. La Pax Americana, la paco usona, restas sur kadukaj subteniloj.
Sed plej grava penso estas tio: se Usono estas imperio, kiu estas la imperiestro? Kaj kio estas imperiestro? Ĉu oni atingis la epokon de Cesaro? Ĉu la usona ŝtatestro estas imperiestro? Kion signifikas tio? Ĉu la presidento de Usono estus iu demidieskulo aŭ eĉ dieskulo plena en mondo nia?
Usona obstineco
Hodiaŭ mi volas skribi pri samseksemo en Usono. Estas tre grava temo ĉar ĝi direktas kvazaŭ ĉion en Usono. Ĝi definas la ideon de vireco kaj kiel viroj en Usono sin komportas. Definas kion ili timas, kion ili evitas, kion ili faras por antaŭenigi sin kaj antaŭeniĝi (mi danzas al Esperanto ke mi povas fari tiun diferencon kiu apenaŭ eblas en multaj etnikaj lingvoj).
En Usono en la unuaj jaroj de la lernejo la knaboj interluktas. La instruistoj ŝajnigas ne vidi tion. “Kanboj estas knaboj” (boys will be boys) estas proverbeska pensparadigmo usona. Do la knaboj establas ‘bekpikantan hierarkion’ en kio la plej mola knabo estas ĉe la plej malalta fundo. Kio okazas kun la knaboj ende tiu? Unue, la hierarkio neniam restas stabila. Ĉiam ĉiu tratas supreniĝi. EĈ la lastulo ne volas resti tie kie li estas. La pozicio de la suprulo adas en dubo. Lia defendo dependas de lia vireco aŭ ŝajna vireco, lia refuzo akcepti ŝanĝon, lia firma konstanteco eĉ kiam li ne plu pravas. Estas anglosaksona concepto nomata ‘stalwartness’ en la angla kiu ne tenas egalan tradukon en Esperanto. En Esperanto tio estus ‘obstineco’ kiu venas de latina obstinare, esperante: insisti pri aŭ *Ĉestari (kio ne ekzistas en Esperanto). Eble oni povus traduki pere de staradi. En la angla ne estas malvirta eco kiel en aliaj kulturoj. Sed la angla kulturo faras de multaj malpozitivaj ecoj pozitivajn. Tiel la angla kulturo sukcesas en monda merkato. En anglosaksona socio vi povas superi malgraŭ via maljusta pozicio se vi restas ‘stalŭarta’ do obstina, en la defendo de via (malprava) pozicio ĝis kiam aliuj akceptas la maljustan posición kiel pravan. Tiel agas Bush, tiel agis Blair. Oni imponas sian vidpunkton ne pere de eŭropa argumentado aŭ pere de África eksplikado aŭ azia komparado sed pere de simpla obstina, stalŭarta neĉesado. Oni rifuzas kompreni la ideojn de la alia flanco ĉiam kaj ĉiam ade kaj senhalte. Iam ajn la alia flanco cedas pro nura-pura laco. Tiel la anglosaksuloj regas la mondon, ende Anglio kaj Usono ĝis la angla malplimulto de Sudafriko kaj la senhontaj aŭstralianoj. Ili ne cedas – ili fakte ne akceptis la verecon. Ili obstinadas. Ili simple daŭras-daŭras kaj neniam cedas. Ili inventas novajn argumentojn, ne interesas ĉu vere aŭ ne.
Iu kiu pensas ne havas lokon en Usono. Superulo estas tiu kiu povas obstini prave-neprave. Estas socio de muskoloj ne de cerbo. Bush gajnis super Gore ĉar li pozicionigis Gore kiel pensanto. Vera usanano ne pensas. Vera usonano agas! Kaj tiu usonano nur demandas poste.
En Usono en la unuaj jaroj de la lernejo la knaboj interluktas. La instruistoj ŝajnigas ne vidi tion. “Kanboj estas knaboj” (boys will be boys) estas proverbeska pensparadigmo usona. Do la knaboj establas ‘bekpikantan hierarkion’ en kio la plej mola knabo estas ĉe la plej malalta fundo. Kio okazas kun la knaboj ende tiu? Unue, la hierarkio neniam restas stabila. Ĉiam ĉiu tratas supreniĝi. EĈ la lastulo ne volas resti tie kie li estas. La pozicio de la suprulo adas en dubo. Lia defendo dependas de lia vireco aŭ ŝajna vireco, lia refuzo akcepti ŝanĝon, lia firma konstanteco eĉ kiam li ne plu pravas. Estas anglosaksona concepto nomata ‘stalwartness’ en la angla kiu ne tenas egalan tradukon en Esperanto. En Esperanto tio estus ‘obstineco’ kiu venas de latina obstinare, esperante: insisti pri aŭ *Ĉestari (kio ne ekzistas en Esperanto). Eble oni povus traduki pere de staradi. En la angla ne estas malvirta eco kiel en aliaj kulturoj. Sed la angla kulturo faras de multaj malpozitivaj ecoj pozitivajn. Tiel la angla kulturo sukcesas en monda merkato. En anglosaksona socio vi povas superi malgraŭ via maljusta pozicio se vi restas ‘stalŭarta’ do obstina, en la defendo de via (malprava) pozicio ĝis kiam aliuj akceptas la maljustan posición kiel pravan. Tiel agas Bush, tiel agis Blair. Oni imponas sian vidpunkton ne pere de eŭropa argumentado aŭ pere de África eksplikado aŭ azia komparado sed pere de simpla obstina, stalŭarta neĉesado. Oni rifuzas kompreni la ideojn de la alia flanco ĉiam kaj ĉiam ade kaj senhalte. Iam ajn la alia flanco cedas pro nura-pura laco. Tiel la anglosaksuloj regas la mondon, ende Anglio kaj Usono ĝis la angla malplimulto de Sudafriko kaj la senhontaj aŭstralianoj. Ili ne cedas – ili fakte ne akceptis la verecon. Ili obstinadas. Ili simple daŭras-daŭras kaj neniam cedas. Ili inventas novajn argumentojn, ne interesas ĉu vere aŭ ne.
Iu kiu pensas ne havas lokon en Usono. Superulo estas tiu kiu povas obstini prave-neprave. Estas socio de muskoloj ne de cerbo. Bush gajnis super Gore ĉar li pozicionigis Gore kiel pensanto. Vera usanano ne pensas. Vera usonano agas! Kaj tiu usonano nur demandas poste.
2007-09-02
Usono malamas fremdulojn
Bedaŭrinde Usono akceptas maltoleremajn fremdulabomenigajn paroladojn. Tiaj abomenaĉoj estus leĝe prohibitaj en Germanio. Sed en Usono oni akceptas ksenofobion kiel io tolerebla! Hodiaŭ en Herald de Miami iu aĉa George Will predikis kontraŭ Eŭropo. Vi devus scii ke la usonanoj ŝatas denunci Eŭropon kiel iu aroganta memaman kontinenton kiu ege pekis kaj kiu nun volas prediki justecon al Usono kiu estas – memkompreneble – multe pli justecama kaj pli bona ol Eŭropo. Mi hontas pri tiuj usonanaĉoj kaj hontas esti usonano en ilia kompanio. Aliaj estas malferme racismaj kiel Jonathan Goldberg, judo kiu abomenas la negrulojn ĉilande. Kaj la ĵurnaloj kiel la Herald-aĉo publikigas iliajn skribaĵacjojn!
La usonamaj poloj devus scii ke tiuj ĵurnalistoj multe primokas Pollandon kaj la polan popolon. La poloj subtenas plenkore Bush-an registaron kiu maldegnas ilin.
La usonamaj poloj devus scii ke tiuj ĵurnalistoj multe primokas Pollandon kaj la polan popolon. La poloj subtenas plenkore Bush-an registaron kiu maldegnas ilin.
2007-08-15
Mia novo blogero
Mi ne skribis ekde longa tempo ĉar mi estis kaj estas ocupada kun mia disertacio aŭ por tiuj kiuj ne konas la usonan universitatan sistemon, kun la raporto pri mia scienca esplorlaboro. Mi devas respondi al komitato de kvar profesoroj kiuj kritikos mian laboron. Memkompreneble mi nokte ŝvitas dumdorme pro tio.
Krome, mi ekpensis metodon por apliki la ĉapelitajn literojn (kiuj ne estas eroj de litoj malgraŭ la ebleco de kunmetita vorto). Antaŭe me enkopiigis liston da tiuj Esperantaj literoj en la pagoj kaj uzante ilin mi kopiis. La problemo estas ke kostis multan tempon kaj krome ke ĉiam kiam mi volis uzi ilin, aperis spaco neutila inter ili kaj la resto de la vorto – do mi peridis tempon. Finfine mi malkovris ke me povas uzi literon ‘x’ apud ili kaj ĉe la fino de mi skribado mi uzos ‘trovu kaj anstataŭigu ĉiujn’.
Mi devas raporti al vi ke me kontatiĝis kun alia gejo kiu interesiĝas pri la havaja lingvo. La maleco kun mi: li flue parolas la havajan! Mi volas lerni de li. Kaj li klarigis al mi KIAL la havaja kulturo plaĉas al mi tiome: la havajanoj kredis pri la konekto de la inteco kun la anteco kaj la onteco – same kiel mi. Mi malsamas je la usonanoj ĉar mi ĉiam pensas pri miaj antaŭuloj. Kia malŝarĝigo por mia menso! Mi finfine komprenas kial mi tiom emas je la havaja spirito.
Krome, mi ekpensis metodon por apliki la ĉapelitajn literojn (kiuj ne estas eroj de litoj malgraŭ la ebleco de kunmetita vorto). Antaŭe me enkopiigis liston da tiuj Esperantaj literoj en la pagoj kaj uzante ilin mi kopiis. La problemo estas ke kostis multan tempon kaj krome ke ĉiam kiam mi volis uzi ilin, aperis spaco neutila inter ili kaj la resto de la vorto – do mi peridis tempon. Finfine mi malkovris ke me povas uzi literon ‘x’ apud ili kaj ĉe la fino de mi skribado mi uzos ‘trovu kaj anstataŭigu ĉiujn’.
Mi devas raporti al vi ke me kontatiĝis kun alia gejo kiu interesiĝas pri la havaja lingvo. La maleco kun mi: li flue parolas la havajan! Mi volas lerni de li. Kaj li klarigis al mi KIAL la havaja kulturo plaĉas al mi tiome: la havajanoj kredis pri la konekto de la inteco kun la anteco kaj la onteco – same kiel mi. Mi malsamas je la usonanoj ĉar mi ĉiam pensas pri miaj antaŭuloj. Kia malŝarĝigo por mia menso! Mi finfine komprenas kial mi tiom emas je la havaja spirito.
2007-07-26
Por kompreni la malprofundecon de usonanoj, legu tion!
Usono estas la lando de nur-mi-nun-eco. Por kompreni tion, se vi scipovas la usonan, legu http://realestate.msn.com/Improve/Green/Article_mw.aspx?cp-documentid=3609262>1=10233 de vera usona novaĵagentejo mem. Finfine la usonanoj ne konsideras la impreson, la malverdan impreson, kion ili lasos je la tero. Ili nur konsideras kiom kaj kiel ili lukros persone. Unuflanke ili konsterniĝas kiam arestito sin masturbas en karcero (vidu pli frua blogero). Aliflanke ili sin diskulpas kiam ili mem detruas la atmosferon por profiti je si memoj. Ayn-Rand-e ili preferas mortigi ĉiujn aliajn por gajni unu centon ol serĉi enkore pri kio estus pli bona por homanaro tuta. Kaj al ili vi, ne-usonanoj, volas dari kredon? Ververe, ĉu, vi volas fidi je ili? Vi emas kredi je la propagando usona? Kiel usonano mem, mi avertas vin: Repripensu!
2007-07-25
Ne nur amoro - ksenofobio usona por politikaj celoj
En alia hodiaŭa novaĵo en Miami Herald kaj en El Nuevo sentano Rubio de la ‘Republika Partio’ atakis ŝtatestron Crist (Krist) por liaj “eŭropaj” ideoj pri ekologio. Jen nova ekzemplo de usona esceptecismo – oni ilas ksenofobion por atingi politikajn celojn (nenio nova en la mondo!) Usono, diras Rubio, ne necesas eŭropan solvon por naturenergia problema – ne, ne, ne! Usono bezonas ‘libermerkatan’ solvon. Do la registaro ne devas, ne povas interveni. Oni devus lasi ĉion al la privataj korporacioj – ILI solvos la problemon. Do ĉu vere? Strange ke mi neniam vidis helpon pere de la loka elektrika (privata) monopolo Florida Power and Light (Florida Kurento kaj Lumo) por instali sunpanelojn. Ni vivas en loko kun kvazaŭ ĉiutaga sunumado fortega. Sed NENIU havas sunpanelojn por uzi la sunradiojn – NENIU! Estas eĉ najbarejoj kiu malpermesis ilin por la malbona aspekto!!! Usono estas progresema lando? Mi ne kredas!
Abonnieren
Posts (Atom)
